Terug naar beginpagina

Communicatie tips

Tips communicatie met laaggeletterden

  • Praat rustig en gebruik korte zinnen.
  • Vermijd medische terminologie en vakjargon.
  • Gebruik eenvoudige woorden.
  • Geef niet teveel informatie in één keer.
  • Gebruik geen abstracte begrippen en beeldspraak.
  • Stel één vraag tegelijk.
  • Stel open vragen, om te weten of de patiënt het begrepen heeft.
  • Check telkens het begrip met ‘terugvragen’. Hierdoor merkt u of de informatie is begrepen. Bijvoorbeeld: ‘Om zeker te zijn dat ik het goed heb uitgelegd, wil ik u vragen om het nog een keer te herhalen’ of ‘Wat vertelt u straks aan uw partner als u thuiskomt?’.
  • Vraag ‘Welke vragen heeft u nog?’ in plaats van ‘Heeft u nog vragen?’

Laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden
Gezondheidsvaardigheden zijn nodig om informatie over gezondheid en ziekte te krijgen, begrijpen, beoordelen en toe te passen bij het nemen van beslissingen.
Gezondheidsvaardigheden hangen nauw samen met geletterdheid. Iemand die laaggeletterd is of weinig naar school is gegaan, mist vaak ook een aantal basisvaardigheden: kennis van het menselijk lichaam, het plaatsen van klachten in een chronologische volgorde, langetermijndenken, onderscheiden van hoofd- en bijzaken en verbanden leggen. Ook eigen doelen benoemen en realiseren is lastig wanneer iemand weinig onderwijs heeft gevolgd. Daarnaast gaat laaggeletterdheid vaak samen met een laag abstractieniveau. Hierdoor is het voor de patiënt moeilijk om adviezen op te volgen. Eenvoudigweg omdat zij deze niet begrijpt of niet weet hoe het moet.

Herkennen van laaggeletterde patiënten
Het is belangrijk om laaggeletterde patiënten te herkennen om vervolgens de zorg af te kunnen stemmen op het niveau en de context van de patiënt. Het aantal jaren onderwijs dat iemand gevolgd heeft is daarbij een goede indicator. In het algemeen geldt dat als iemand minder dan vijf jaar naar school is geweest (of alleen basisschool) zij laaggeletterd is of soms zelfs analfabeet. Hier kun je respectvol naar vragen.
Laaggeletterden stellen over het algemeen weinig vragen en durven niet altijd te zeggen dat zij u niet begrijpen. Dit kan leiden tot irritatie en misverstanden, zowel bij de patiënt als bij u.

Stapsgewijs aanbieden van informatie en in kleine beetjes
Laaggeletterden en patiënten met lage gezondheidsvaardigheden leren en onthouden vooral door voordoen, nadoen en vaak herhalen. Veel herhalen leidt tot automatiseren en onthouden van informatie. Geschreven voorlichtingsmateriaal wordt vaak niet begrepen en beklijft niet. Door stapsgewijs, in kleine beetjes en veel herhaling, zal belangrijke informatie beter begrepen en toegepast worden.
Met beeldmateriaal wordt de uitleg beter begrepen en onthouden. De beelden moeten zeer eenvoudig zijn. Het is voor laaggeletterden en patiënten met lage gezondheidsvaardigheden moeilijk om hoofd- en bijzaken te scheiden, dat geldt ook voor beeldmateriaal. Abstracte pictogrammen of gedetailleerde tekeningen worden daarom niet begrepen.